“Dacht het even niet, meneertje!”, “Ben jij wel helemaal goed bij je hoofd?!” of “Ik ga het tegen mama zeggen, hoor!”, zijn allemaal omslachtige manieren om aan een ander kenbaar te maken dat je het niet eens bent met de gang van zaken. We gebruiken in het dagelijkse leven verscheidene variaties op het ‘nee’-woord. Maar: wat voegt deze diversiteit aan ontkenningen nou eigenlijk toe aan ons flamboyante vocabulaire? Dit vraagt om een kundige analyse van de Paulien Cornelisse van Alcmaeon: Stefan Schraa.

De ‘nee’ die eigenlijk een ‘ja’ is

Mede dankzij de ‘nee’ die eigenlijk een ‘ja’ is, ben ik als het tederste veertje uit je zachtste kussen door mijn jeugd gedwarreld. Van ouders tot overblijf-juffen tot verkoopsters bij de DA-drogisterij: niemand was veilig voor deze slinkse ‘nee’. Je kunt hem gebruiken om iets plezierigs nogmaals te ontvangen of om een potentiële straf te ontlopen. Ondanks dat deze ‘nee’ ontkennend van aard is, zal de ontvanger in de smiezen hebben dat je liegt. Toch werkt deze vorm van ‘nee’ omdat hij sympathie opwekt en fungeert als een dekentje van onschuld.

Hoe spreek je deze ‘nee’ uit?

De ‘nee’ die eigenlijk een ‘ja’ is, kan vergeleken worden met een vraagzin. Je houdt de ‘ee’-klank lang aan en krult hem na een seconde of anderhalf à twee naar boven.

Een situatie waarin ik dit type ‘nee’ heb gebruikt:

Vroeger – als in: op de basisschool – waren m’n vrienden en ik er altijd wel voor te porren om een frivool heksenpapje te maken. Dat was een vies papje dat meestal in het mooiste servies van je moeder werd gebrouwen. We begonnen steady met een laagje bitterkoekjes-vla of desnoods Alpro Soya geiten-wollen-sokken-melk en vervolgens konden we kiezen uit een oneindig palet aan ingrediënten, bijvoorbeeld: rabarbercompote, een schepje Witte Reus waspoeder (wast een berg, kost een beetje) en natuurlijk ook mijn moeders’ duurste lippenstift. Reken maar van yes dat mijn moeder dan op een zeker moment bij me aan zou kloppen met de vraag: “Stefan, heb jij nou verdorie weer mijn lippenstift in die gore smurrie verwerkt?” En dit, lieve jongens en meisjes, is het moment waarop de ‘nee’ die eigenlijk een ‘ja’ is, van pas komt. Als ik deze ‘nee’ goed wist te timen, zorgde dit ervoor dat mijn moeder de lol inzag van de hele situatie en het hele voorval werd vergeven en vergeten middels de zin: “Nou, niet meer doen hoor!”

Nadeel van deze ‘nee’:

Aan deze vorm van ‘nee’ kleeft een bepaalde mate van risico: als je hem verkeerd uitspreekt of op het verkeerde moment toepast, is het over en uit met de pret. Het behoeft enige oefening voordat je deze ‘nee’ in de vingers hebt en er je voordeel mee kunt doen.

De Mariah Carey-‘nee’

De Mariah Carey-‘nee’ komt eigenlijk alleen voor in Engelstalige liedjes van ad lib-bobo’s en wordt derhalve uitgesproken als ‘oh no’. In Nederlandse songs is de Mariah Carey-‘nee’ een vreemde eend in de bijt. Het is praktisch gezien een lege huls, want hij voegt niks toe aan de betekenis van het betreffende liedje. De doelgroep die zich vergrijpt aan dit type ‘nee’ bestaat voornamelijk uit uitgerangeerde vrouwelijke artiesten van middelbare leeftijd die hun carrière een impuls willen geven. Denk hierbij aan Christina Aguilera, Ariana Grande en natuurlijk de queen of Christmas: Mariah Carey.

Hoe spreek je deze ‘nee’ uit?

Het mag duidelijk zijn dat dit type ‘nee’ in het wild niet in gesproken vorm voorkomt. Hij wordt hoofdzakelijk gezongen door de zelfbenoemde nachtegaaltjes van de muziekindustrie. Het leuke aan de Mariah Carey-‘nee’ is dat je hem zo lang en ingewikkeld kunt maken als je zelf wilt. Het is wel belangrijk dat je tijdens het vocaliseren van de betreffende ‘nee’ je de wijsvinger van je linkerhand met beleid op je linkeroor plant en de wijsvinger van je rechterhand op schouderhoogte hysterisch van hier naar ginder beweegt.

Een situatie waarin ik dit type ‘nee’ heb gebruikt:
Ik speel in een Rock ‘n’ Roll-band waarin drie ongeschoolde zangers er vocaal gezien het beste van proberen te maken. Dat gaat heel vaak goed, maar er belanden ook weleens wat zangnootjes in de greppel. Deze valse noten kunnen veroorzaakt worden door vermoeidheid, het overschatten van de eigen zangkwaliteiten of door het gebruik van misplaatste variaties op de bestaande zanglijn, ook wel ad libs genoemd. Wanneer dit laatste het geval is, maken we elkaar dat duidelijk door spottend en geluidloos de Mariah Carey-‘nee’ na te bootsen tijdens het nummer. Op dat moment weet de betreffende zanger dat hij z’n ad libs lekker moet bewaren voor onder de douche. Bekentenis: ik krijg deze cynische, corrigerende Mariah Carey-‘nee’ het vaakst naar mijn hoofd geslingerd.

Nadeel van deze ‘nee’:

Deze vorm van ‘nee’ is al snel over the top. Het gevaar is dat een kwalitatief goed liedje haar waarde verliest en de boodschap van het nummer niet wordt opgepikt. Tip aan alle grote muzikanten die dit stuk gaan lezen: gebruik deze ‘nee’ louter en alleen als hij van toegevoegde waarde is voor de emotionele boodschap die je met een nummer wilt overbrengen.

De ‘nah’

De ‘nah’ is een vrij recente variant van het woord ‘nee’. Hij wordt voornamelijk gebruikt als reactie op een voorstel. De ‘nah’ kan het beste gekwalificeerd worden als een zwakke tegenstribbeling, want in feite betekent het: “Ik heb geen zin, maar als je met een goed argument komt, zal ik toch doen wat je van me verlangt.” Funfact: de ‘nah’ wordt het vaakst gebruikt door mensen die het grootste deel van de dag met een fleecedekentje op de bank liggen en om de zoveel tijd aan je vragen of je ze wilt voorzien van een hapje en een drankje.

Hoe spreek je deze ‘nee’ uit?

Het opvallende aan de ‘nah’ is dat de mate van onzekerheid samenhangt met de duur van de uitspraak van het woord. Dit betekent dat de kans dat je toch op het voorstel ingaat het grootst is bij ‘naaaaah’ en het kleinst is bij ‘nah’.

Een situatie waarin ik dit type ‘nee’ heb gebruikt:

Ik lag een keer met een fleecedekentje op de bank. Mijn broertje vroeg iets arbitrairs aan me en ik reageerde met een simpele ‘nah’ en voegde daar zonder adem te halen aan toe: “Kun je even wat Chocomel voor me inschenken?”

Nadeel van deze ‘nee’:

Het nadeel van de ‘nah’ is dat eenieder weet dat het geen definitieve ‘nee’ is. De ‘nah’-zegger zet de deur als het ware op een kier. Degene die iets van de ‘nah’-zegger verlangt, zal niet rusten voordat hij z’n zin krijgt.

De dat-gaat-absoluut-niet-gebeuren- ‘nee’

Vanaf het moment dat we uit de baarmoeder geworpen worden, krijgen we te maken met de dat-gaat-absoluut-niet-gebeuren-‘nee’. Dit type ‘nee’ wordt meer dan eens geschaald onder de noemer ‘opvoeding’, maar misstaat ook zeker niet in het rijtje ‘hysterische gedragingen’. Hij wordt voornamelijk gebruikt door moeders die denken dat één keer ‘nee’ zeggen niet voldoende is.

Hoe spreek je deze ‘nee’ uit?

Als je de dat-gaat-absoluut-niet-gebeuren-‘nee’ letterlijk uitschrijft, ziet dat er als volgt uit: “Nee, nee, nee, nee, nee, nee, nee!”. De uitspraak kan vergeleken worden met een zogeheten dalparabool. De eerste en de laatste ‘nee’ worden gekenmerkt door een hoge intonatie, terwijl de intonatie van de middelste ‘nee’s’ geleidelijk lager wordt.

Een situatie waarin ik dit type ‘nee’ heb gebruikt:

De dat-gaat-absoluut-niet-gebeuren-‘nee’ zit nog niet in het repertoire van ondergetekende, maar ik kan niet wachten tot ik papa ben en hem veelvuldig uit het strottenhoofd kan knallen.

Nadeel van deze ‘nee’:

Het kost gewoon veel moeite om de dat-gaat-absoluut-niet-gebeuren-‘nee’ uit te spreken en die tijd en energie kun je ook besteden aan nuttige dingen. Vaak snapt uw kind na één keer ‘nee’ ook wel dat iets niet mag.

Wil je bericht krijgen wanneer er een nieuw artikel online komt? Volg ons dan via wordpress of bloglovin, of like onze facebookpagina Geestig Magazine!   Heb je zelf ook nog leuke ideeën voor een artikel of een bepaald onderwerp waar je graag wat over wilt lezen? Mail dat dan naar: redactiegeestig@alcmaeon.nl