Psychische stoornissen zijn vandaag de dag allang niet meer zo’n groot mysterie voor de mensheid, onder andere dankzij veel onderzoek, de ontwikkeling van hersenscans en talloze (niet altijd ethisch verantwoorde) experimenten. Vroeger was er echter veel minder bekend over bijvoorbeeld de mogelijke oorzaken van psychische klachten. Een gevolg hiervan was dat er methodes gebruikt werden om mensen met psychische klachten te behandelen die de (doorsnee) moderne mens op zijn minst vreemd zou vinden. Hieronder volgen er vijf die ik erg boeiend vind!

naamloosTrepanatie 
Trepanatie, ook wel schedelboring genoemd, is het boren van gaten in de schedel van mensen met psychische aandoeningen. Pardon my French, maar WTF!? Deze techniek werd ongeveer zevenduizend jaar geleden geïntroduceerd om mensen van hun geestesziekten te genezen. Men geloofde destijds namelijk dat mensen die nu psychiatrische patiënten worden genoemd, bezeten waren door demonen of kwade geesten die rondspookten in hun hoofd. Om daar van af te komen werd bedacht deze demonen gewoon een weg naar buiten te geven door wat gaten in het hoofd te boren. Logisch toch? Nou nee, het is dan ook niet vreemd dat hier veel mensen aan gestorven zijn.

Hydrotherapie
Begin 20e eeuw maakten psychiaters gebruik van water om psychische stoornissen te behandelen. Soms betekende dit een paar uurtjes in een heerlijk warm bad chillen om tot rust te komen, of -iets minder leuk – een koude douche nemen. Maar sommige water-behandelmethodes waren ronduit krankzinnig (no pun intended). Bijvoorbeeld nnmensen als mummies wikkelen in in ijswater geweekte handdoeken: probeerden ze de symptomen er soms uit te vriezen? Mensen werden soms ook met hogedrukspuiten mentaal ‘schoongemaakt’ of dagenlang vastgebonden in een bad met water.

“Chemically induced seizures”
Chemisch opgewekte epileptische aanvallen of beroertes. Umm … wat? Een dergelijke aanval kon soms compleet invaliderend zijn en achteraf ook nog narigheid geven. Vaak voorkomende verschijnselen tijdens de behandeling waren: bewusteloosheid, verwarring, ‘gaten’ in het geheugen, (tijdelijk) verlies of verandering van gehoor en zicht, moeite met praten, slikken en/of ademhalen, convulsies/schokken, duizelingen, gevoelloosheid, verlies van de controle over urine en/of ontlasting, versnelde hartslag, intense paniek, maar ook een fijn gevoel (huh?). Naderhand hadden mensen mogelijk last van knallende koppijn, zwakte, verwonding van het hevige schokken en nog veel meer. Het gekste aan deze behandeling is dat het leek te werken! Patholoog Ladislas von Meduna merkte op dat sommige mensen na een epileptische aanval kalm of zelfs vrolijk overkwamen. Hierdoor kreeg hij het idee dat de symptomen van schizofrenie verlicht zouden kunnen worden of dat patiënten volledig konden genezen door met opzet epileptische aanvallen bij hen op te wekken. De meeste van Meduna’s patiënten leken (volgens hem) vooruitgang te boeken.

Hysterie therapie
Hippocrates was de eerste die met de term ’hysterie’ aan kwam zetten. Hiermee werd verwezen naar een mentale ziekte waar alleen vrouwen aan leden. Tot op de dag van vandaag is het woord ‘hysterisch’ gereserveerd voor bepaald gedrag van vrouwen, waar eenzelfde gedrag bij mannen wordt betiteld als bijvoorbeeld verlies van zelfbeheersing, wat meteen een stuk minder negatief klinkt. Alles wat ‘niet goed’ was werd destijds toegeschreven aan hysterie. Hysterie werd volgens Hippocrates veroorzaakt door een ‘wandelende baarmoeder’. Sorry, even een lachpauze… Plato vulde zijn grote vriend aan door te beweren dat een baarmoeder, wanneer deze te lang onbevrucht bleef, boos werd en zich loskoppelde om door het hele lichaam rond te gaan dwalen. Dat ronddwalen had allerlei kwaaltjes tot gevolg, variërend van te stil zijn, flauwvallen, chagrijnigheid, sexueel verlangen – want dat hoorde blijkbaar niet bij vrouwen – tot complete gestoordheid. Het woord ‘hysterie’ werd ook specifiek gebruikt voor de onrust die werd waargenomen bij seksueel onbevredigde vrouwen.  Het beste geneesmiddel was, je raadt het al, trouwen en baby’s maken, in die volgorde!  Later kwam er nog een behandeling bij, waarvoor vrouwen graag uren in de rij stonden. De dokters hadden een behandeling uitgevonden waarbij ‘hysterische paroxismen’ ohhhpgewekt werden. Dit was een soort ontlading van spanning, waarbij er spasmes optraden. JA, orgasmes dus. Vrouwen gingen naar de dokter om hun genitaliën te laten maseren (om het zo maar netjes te zeggen) …  Omdat de dokters op den duur kramp in hun handen kregen, leidde dit uiteindelijk tot de uitvinding van de eerste vibrators. Bij de écht hopeloze gevallen, werd een hysterectomie uitgevoerd waarbij de baarmoeder verwijderd werd, brrr… Er is ook een film gemaakt over Hysterie, die historisch niet helemaal klopt (Hollywood, hè), maar wel het kijken waard is: Hysteria.

Lobotomie
And last but not least: de lobotomie, die ik persoonlijk the creepiest vind. Deze techniek is een beetje vergelijkbaar met trepanatie, omdat het ook hier gaat om het met opzet aanbrengen van hersenschade. Maar bij lobotomie zit er een andere ‘logica’ achter dan kwade geesten loslaten. De behandeling bestond uit het wegsnijden of -schrapen (iewl) van de meeste verbindingen van en naar de prefrontale cortex, het voorste deel van de frontale kwabben van de hersenen. Dit werd vaak gedaan door via de oogkassen met een ijspriem (!!?) naar de hersenen te gaan en met behulp van een klein hamertje de hersenen naar de kloten te sturen (sorry, maar echt). De resultaten waren wisselend. gggHoewel sommige patiënten weer een redelijk ‘normaal’ leven konden leiden met ‘milde’ bijwerkingen (bijvoorbeeld concentratieproblemen) of gewelddadige patiënten kalm werden, kwamen andere er niet zo goed vanaf. Een lobotomie kon ernstige hersenschade opleveren en/of iemands persoonlijkheid compleet veranderen. De behandeling veranderde mensen soms in een emotieloze zombie, die alleen vlak wat woorden kon mompelen of het eindigde zelfs in de tragische dood van de patiënt.

Maar niet alle bovenstaande technieken zijn volkomen lachwekkend. Het idee achter de chemisch opgewekte epileptische aanvallen ontwikkelde zich tot electroshock therapy, waarbij een stroomstoot aan het hoofd wordt toegediend in plaats van aanval-opwekkende chemicaliën te gebruiken. Electroshock werd door de jaren heen verbeterd tot de huidige electroconvulsietherapie (ECT). Bij moderne ECT’s zijn de negatieve bijwerkingen zoveel mogelijk verminderd en wordt geprobeerd het proces, voor zover mogelijk, zo comfortabel mogelijk te maken. ECT wordt gebruikt om bepaalde psychiatrische aandoeningen te behandelen, zoals ernstige en therapieresistente depressie, maar ook bijvoorbeeld schizofrenie. Dit is toch wel een betekenisvolle ontdekking geweest naar aanleiding van die rare experimenten van vroeger.

Maar wat ben ik even blij met de hedendaagse gang van zaken …

Heb je zelf ook nog leuke ideeën voor een artikel of een bepaald onderwerp waar je graag wat over wilt lezen? Mail dat dan naar: redactiegeestig@alcmaeon.nl.