Deze maand heeft psychologiedocente Haza Rahim een gaststukje geschreven voor Geestigmagazine. In dit artikel neemt zij haar eigen psychologische gesteldheid eens goed onder de loep en komt tot conclusies die voor velen herkenbaar zullen zijn…

Soms heb je van die dagen waarop je geen gedachtes hebt en geniet van een lekker leeg hoofd. Die dagen heb ik nou nooit. Er is altijd wel iets wat ik mij afvraag en vaak wordt dat getriggerd door wat ik in mijn omgeving hoor. Neem nou een paar dagen terug… Genietend van mijn cappuccino zat ik op de eerste snikhete dag van het jaar in het park. Niet ver bij mij vandaan zat een gezin met een zo op het eerste gezicht 14-jarige dochter (mijn schattingen kennende was zij waarschijnlijk 25 jaar of ouder). Ouders en dochter leken in een verhitte discussie verwikkeld te zijn over allerlei downsides van beroepen. Ik wachtte geduldig af tot ‘Psycholoog’ een kritische blik zou krijgen. Nog geen minuut later hoorde ik: “Alle spiegologen hebben toch zelf ook stoornissen?!”. Nou gingen niet alleen al mijn nekharen overeind staan bij het woord ‘spiegoloog’ maar kreeg ik ook de bevestiging dat de frequentie van deze aanname in de maatschappij waarschijnlijk net zo hoog was als het aantal verkochte ijsjes op deze dag. Waarom denken mensen dat altijd? Is dat echt zo? Zo ja, wat voor stoornis(sen) heb ik dan? Ja hoor, daar begon mijn gedachtenkronkel al.          In mijn hoofd ging ik de hele DSM door. Angststoornis, Bipolaire stoornis, Narcistische persoonlijkheidsstoornis, Obsessief-compulsieve stoornis. Nee, daar kon ik me allemaal niet in vinden (ik bedoel, wat maakt nou een obsessie een obsessie?!). Op de achtergrond hoorde ik steeds een stemmetje herhaaldelijk iets zeggen. Na een tijdje het bewust genegeerd te hebben, hoorde ik het steeds luider: “Verslaving!”. Tot een paar jaar terug had ik geen idee dat er ook iets als cafeïne-verslaving bestond. Het kan geen kwaad om een zelf-reflectiemoment te houden en een vertaalslag te maken van de criteria van een verslaving naar mijn eigen gedrag.

Een criterium voor verslaving is bijvoorbeeld Vaker en in grotere hoeveelheden het middel gebruiken dan het plan was. All the time! Mijn plan is altijd tot 10:00 (onbeperkt!) koffie en verder niks meer. Ik begrijp nog steeds niet waarom dit plan vrijwel altijd wijzigt zo rond 10:02. Een volgend criterium is Sterk verlangen om het middel te gebruiken. Dit verlangen uit zich al in mijn dromen net voordat ik wakker word. Ik ben echt geen ochtendmens maar de gedachte aan koffie doet me niet alleen uit bed springen, maar zelfs dansen. Door gebruik tekortschieten op het werk, school of thuis. Hmm, eerder door het gebrek aan gebruik! Blijven gebruiken ondanks het problemen meebrengt in het relationele vlak. Laatst vroeg ik aan een vriendin om mijn persoonlijkheid te beschrijven in het kader van een cursus. Het eerste wat zij zei was “Koffie”. Sinds wanneer is koffie een persoonlijkheidstrek?! Of overstijgt koffie op de een of andere manier mijn hele persoonlijkheid waardoor mijn andere kwaliteiten (ja, die heb ik denk ik) ondermijnd worden? Gevolg: onenigheid met vriendin. Check! Een ander criterium: door gebruik van het middel hobby’s en sociale activiteiten opgeven. Hoe vaak hoor ik mezelf zeggen: “Ik wil je ook heel graag zien, maar het is zo druk nu!” Ondertussen dwalen mijn gedachten altijd af naar Netflix en de melkopschuimer. Een ander criterium is Voortdurend gebruik ondanks weet hebben dat het lichamelijke of psychische problemen met zich mee brengt. Eh, ja. Grotere hoeveelheden nodig hebben om het effect nog te voelen. Heeft koffie dan een effect? Ik denk dat het effect een paar jaar geleden al is verdwenen toen ik in slaap viel na 2 espresso’s. Een opvallend criterium is De omgeving manipuleren of het eigen gedrag verbergen om zo tot het gebruik te komen. Het zweet breekt me al uit wanneer het gespreksonderwerp in een groep gaat over hoeveel kopjes koffie iedereen drinkt op een dag. Ik doe dan altijd net alsof ik ineens een heel belangrijk mailtje krijg die ik echt op dat moment moet beantwoorden (ondertussen bekijk het weersoverzicht voor New York in een app). Als ik er dan toch niet onderuit kom trek ik er altijd 5 vanaf en zeg ik nonchalant “ik hou het niet echt bij, 3 of 4?”. Tot slot een optioneel criterium: door gebruik herhaaldelijk in contact komen met politie en justitie. Is tot op heden niet gebeurd, maar ik denk niet dat de politie zeer verheugd zal zijn om mij in de auto te zien met chronisch één hand op het stuur en in de andere hand mijn eeuwige grijs/zilveren thermoskan (niet ‘beker’, maar ‘kan’ inderdaad).             Ja, ik voldoe misschien in een bepaalde mate aan bovenstaande criteria maar word ik er door belemmerd? Nee. Weet ik niet. Een beetje. Ik zie het meer als een belemmering voor mijn omgeving wanneer ik niet mijn dagelijkse cafeïne-shot krijg. Gelukkig lost dat zichzelf al op doordat iedereen bij voorbaat mij al koffie aanbiedt voordat ik een ruimte binnenkom. Je zou je bijna afvragen waarom ze dat doen! Verslavingsgevoeligheid vertaalt zich ook in andere soort verslavingen. Nou wordt mijn omgeving en mijn trapgang wel belemmerd door mijn voorliefde voor schoenen. Zou het kunnen zijn dat… Nee, wacht! Eerst een kopje koffie voordat ik hier verder over nadenk..

 

Haza Rahim

Psychologiedocente op de Universiteit Utrecht, winnaar docenttalent in 2015 – 2016 en deze maand gastschrijver voor Geestig magazine.