Een leugentje om bestwil hebben we allemaal wel eens verteld. “Ja, ik ben bíjna klaar met die opdracht.” “Nee joh, die jurk staat je hartstikke goed!” of “Sorry, ik heb al andere plannen” (lees: netflix). Niks mis mee, soms is het beter om de waarheid een beetje te buigen dan om anderen te kwetsen. Maar wat doe je als de drang om te liegen onbedwingbaar wordt? Zelfs over onbelangrijke of alledaagse dingen? Dat is het leven van een pathologische leugenaar.

Het is een interessant fenomeen. Pathologische leugenaars zijn mensen die een onbedwingbare drang hebben om over alles te liegen. Dit kan over de meest alledaagse dingen zijn, zoals waar ze heen gaan of wat ze gedaan hebben. Op het moment dat dit schadelijke gevolgen gaat hebben voor de persoon zelf of zijn omgeving, wordt dit gedrag als ziekelijk beschouwd.

Er wordt een onderscheid gemaakt tussen leugenaars die heel goed weten dat hun leugens verzonnen zijn en leugenaars die zelf in hun leugens gaan geloven. Die laatste groep lijdt aan pseudologia fantastica (of gewoon: wanen). Deze mensen leven in hun eigen fantasiewereld waarin al hun leugens voor hen de werkelijkheid zijn. Dit wereldje wordt alleen maar ingewikkelder, omdat hun herinneringen ook stuk voor stuk leugens zijn. Voor dit soort leugenaars is het vaak ontzettend moeilijk om weer ‘terug te keren’ naar de werkelijkheid.

Maar die leugenaars die heel goed weten dat hun leugens niet waar zijn dan? Wat bezielt hen om onophoudelijk te blijven liegen, zelfs wanneer ze door de mand zijn gevallen bij familie en vrienden? Waarschijnlijk hebben jouw ouders je vroeger ook ingepeperd dat liegen absoluut niet mag, en dat eerlijkheid altijd het langst doet. De meeste mensen vinden het ook immoreel om continu te liegen over alles (uitzonderingen daar gelaten). Hoe kan het dan dat die kleine groep dit zonder blikken of blozen blijft doen?

Dit zijn de échte pathologische leugenaars. Pathologisch liegen is geen psychologische stoornis an sich, maar vaak een symptoom van een persoonlijkheidsstoornis. Mensen met bijvoorbeeld ASPS (anti-sociale persoonlijkheidsstoornis) kunnen liegen zonder zich daar schuldig over te voelen of rekening te houden met de consequenties daarvan.  Het komt simpelweg niet bij ze op dat ze met hun leugens andere mensen zouden kunnen kwetsen. Ook bij een narcistische persoonlijkheidsstoornis komen vaak leugens kijken. Narcisten moeten regelmatig de waarheid rekken om te voldoen aan hun grootheidswaanzin. Denk bijvoorbeeld aan liegen over prestaties, ervaringen of kennis. Pathologische leugenaars liegen niet altijd uit drang. Soms hebben hun leugens simpelweg als doel om anderen te manipuleren. Het zijn vaak charmante mensen die je makkelijk inpalmen en overtuigen van hun leugens. Vaak snappen hun kennissen en vrienden pas na lange tijd dat ze zijn voorgelogen.

Pathologisch liegen is niet makkelijk te genezen. Net als elke psychologische stoornis is het niet een kwestie van een pilletje nemen en weer ‘normaal’ doen. Vaak zijn er diepe, onderliggende redenen voor het liegen. Bijvoorbeeld een jeugd waarin vaak gestraft en streng opgevoed werd, en daarom moeten liegen om straf of ruzie te vermijden. Het liegen werkt echt als een verslaving. En net als bij elke verslaving geldt: de verslaafde moet zélf willen veranderen. Dan is er vaak nog psychiatrische hulp nodig om diegene te genezen. Pathologisch liegen is dus duidelijk een ingewikkeldere kwestie dan alledaagse leugens die de meeste mensen vertellen. Maar zolang je het zelf bij af en toe een leugentje om bestwil houdt, hoef je niet bang te zijn dat je iedereen pathologisch foolt.