Elke dag lijkt het vluchtelingenprobleem complexer te worden. Ineens komt dat uitzichtloze conflict dichtbij, en wordt het persoonlijk. Het krijgt een gezicht, een accumulatie van bange gezichten met hun blik gericht op ons land. Temidden van de chaos worden er veel zinnige dingen gezegd en veel acties op poten gezet om deze mensen zo goed mogelijk te helpen. Aan de andere kant zie ik een verontrustend gebrek aan nuancering bij veel mensen.

Ik zie Facebook-vrienden in het openbaar verbanden leggen tussen de huidige vluchtelingenstroom en 9/11, een sprong in logisch denkvermogen waar mijn maag behoorlijk van omdraait. Een politicus noemt het op Twitter karma (want wederom #9/11) dat een hijskraan in Mekka op een moskee valt, en de gemiddelde reactie komt neer op “prima dat je het denkt, maar niet zo slim om het online te uiten”. Verrassend weinig mensen die zich afvragen hoe ze in godsnaam met zo’n onmenselijke hersenkronkel op de proppen komt. In tegendeel: iemand zag het zelfs als een aanslag op de vrijheid van meningsuiting dat ze hierdoor ontslagen werd door haar partij.

Mensen die onze hulp ontzettend hard nodig hebben worden door een aanzienlijk deel van de bevolking op zijn best wantrouwend tegemoet gezien. Er zijn genoeg historische parallelen te trekken die stuk voor stuk eindigden in dieptepunten van onze menselijke moraal. Momenten waarop miljoenen mensen op basis van een arbitrair (meestal raciaal) kenmerk werden samengesmolten tot één groep die bedreigende dingen deed. Mensen zijn bang en verliezen daarmee hun vermogen om te nuanceren. Er worden muren gebouwd: Floydiaanse mentale muren en figuurlijke maatschappelijke muren, en binnen die muren verschuiven onze meningen richting degene die het hardst nare en bangmakende dingen kan roepen.

In de kern zijn mensen bang voor verandering. Bang dat de Nederlandse cultuur wordt bedreigd door deze mensenmassa. Maar hoe absurd wereldvreemd is die angst als je er even rustig bij stilstaat? Los van het feit dat de vluchtelingen een minuscuul deel van de totale bevolking zullen uitmaken, gaat men volledig voorbij aan het feit dat een cultuur altijd in beweging is. De “Nederlandse Cultuur” zoals mensen hem nu kennen had niet bestaan zonder talloze externe invloeden door de eeuwen heen. Als ik een klein (maar in mijn ogen thematisch gerelateerd) zijsprongetje mag maken: laten we dit feit alsjeblieft snel aanvaarden met z’n allen, zodat we snel een eind kunnen maken aan die meest zinloze der zinloze discussies in aanloop naar 5 december.

Begrijp me niet verkeerd: ik ontken allerminst dat er een probleem is, want die is er wel degelijk. Ik verschil alleen van mening met sommige mensen over de aard van het probleem. We kampen met een humanitair probleem, niet met een cultureel probleem. Overigens zou ik het ook vrij arrogant vinden om mensen op basis van de tweede te weigeren in ons land. Dat komt een beetje neer op zeggen: “laat die vluchtelingen maar stikken, want ik wil hier gewoon rustig mijn AVG’tje kunnen blijven eten.  Dat is een slippery slope-argument van de orde van grootte “ik ben tegen legalisering van het homohuwelijk, omdat we dan over tien jaar ook trouwen met dieren toe moeten staan”. Wederom is nuancering het sleutelwoord.

Kijk, ik heb zelf ook mijn tekortkomingen in deze problematiek. Ik merk bij mezelf een passiviteit die ik mezelf best kwalijk neem en die voor een groot deel voortkomt uit een gebrek aan statistisch begrip. Je leest over 300 mensen die op zee verdrinken, en je haalt nog net je schouders niet op; puur uit menselijk onvermogen om je volledig te realiseren wat die woorden concreet betekenen. Vervolgens zie je de foto van een kleuter die met zijn gezicht in het natte zand begraven ligt, en dringt alles tot je door met een overweldigende kracht die geen enkele statistiek kan bewerkstelligen. Om volledig te kunnen nuanceren zou je elke statistiek voor jezelf dus moeten opdelen in honderden ‘Statistieken Der Eenlingen’, maar dat is nauwelijks te doen; daar is onze aandacht te vluchtig en onze tijd te beperkt voor.

Ik pretendeer geen oplossing te hebben, maar ik zie wel een paar punten waarop mensen iets minder snel conclusies zouden kunnen en moeten trekken. Ten eerste is elke vergelijking tussen de vluchtelingenstroom en 9/11 een teken van een monsterlijke vervorming van de werkelijkheid. Ten tweede: het overschot aan jonge mannen (en dus een relatief gebrek aan vrouwen en kinderen) dat op tv-beelden te zien is, is geen teken van gelukzoekerij: het zijn vaders en echtgenoten die de overtocht met gevaar voor eigen leven alleen hebben voltooid, om vanaf hier een veilige overtocht voor hun gezin te kunnen regelen. Ten derde: zelfs als we er vanuit gaan dat Nederland ook maar in de kleinste mate interessant is voor IS om strijders naartoe te sturen, is de vluchtelingenstroom hooguit een handigheid om dit te doen, absoluut geen vereiste.

Maar de belangrijkste nuance die we met z’n allen moeten maken is naar mijn mening deze: niemand, waar dan ook ter wereld, zou zijn hele bestaan opgeven en met gevaar voor eigen leven een peperdure oversteek maken naar een ander continent, als het in diens ogen niet de állerlaatste mogelijkheid was om te overleven.

Ik zie persoonlijk geen mogelijkheid om mensen die zo’n afweging hebben moeten maken te weigeren zonder een stukje menselijkheid in te leveren.