Al twee eeuwen is de evolutietheorie een bekend en controversieel fenomeen. Maar wat maakt het controversieel en verwerpelijk voor mensen? Het kan komen door een misverstand van een alledaags woord.

Hoewel de evolutietheorie blijft groeien over de jaren heen gelooft ongeveer de helft van Amerikanen in creationisme (Brooks 2001, CBS 2004) en hetzelfde aantal mensen sluiten een eventuele evolutie van andere diersoorten uit (National Science Board, 2000). De verklaring hiervoor kan zijn dat de evolutietheorie verworpen wordt omdat het ongeloofwaardig overkomt. Immers, in het algemeen betekent het woord ‘theorie’ een onbevestigde veronderstelling, oftewel een hypothese.

Het blijkt uit onderzoek van Lombrozo, Thanukos & Weisberg (2008) dat het accepteren van de evolutietheorie bij studenten samenhangt met het begrijpen van de aard van wetenschap. In de wetenschap betekent een theorie namelijk een logische, geteste en goed gefundeerde verklaring van feiten. In deze zin is de evolutietheorie net zo gefundeerd als de zwaartekrachttheorie.

Hoewel er in het onderzoek een samenhang werd gevonden was deze wel matig. Het begrijpen van de aard van wetenschap speelt een belangrijke rol maar bemoedigt niet meteen een acceptatie van de evolutietheorie, maar eerder tot een mogelijkheid. Het zorgt ervoor dat studenten in staat zijn om kritisch te zijn tegenover anti-evolutie boodschappen en begrijpen dat een theorie niet een veronderstelling is.

Wellicht kan deze informatie gebruikt worden om het woord ‘theorie’ te herdefiniëren. De van Dale formuleert het als volgt: 1; kennis die niet met praktische oefening verbonden is en 2; leer van de grondregels en beginselen van een wetenschap enz. Een theorie is noodzakelijk voor praktijk en deze zijn ook verworven met elkaar. Voor een praktische oefening geldt dat deze gebaseerd is op een theorie die heeft bewezen dat het efficiënt en werkzaam is. De tweede formulering is aanzienlijk beter maar nog steeds onduidelijk. We weten dat het een leer uit de wetenschap is, maar op welke manier? Welke grondregels en beginselen zijn het?

Een theorie vloeit voort uit een bevestigde hypothese die gebaseerd is op waarnemingen en niet andersom. Gezien het begrijpen van deze construct kan leiden tot een waardering van één van de meest controversiële onderwerpen in de wetenschap en een kritische houding voor het weerwoord is het wellicht tijd voor een herdefiniëring van het woord ‘theorie’. Een betere (specifiekere) manier om het te formuleren in de van Dale zou zijn: leer uit de wetenschap gebaseerd op bevestigde hypotheses.

Het vertelt niet in één oogopslag de aard en werking van wetenschap, maar geeft wel inzicht van wat het inhoudt. Het stuurt mensen naar de juiste richting, zet aan het denken en zou eventueel een verandering kunnen brengen waar het belangrijk is (met name onderwijsruimtes). Als het alledaagse gebruik van het woord ‘theorie’ wordt vervangen met een definitie die de lading wetenschappelijk dekt kan het daadwerkelijk meedoen met discussies omtrent controversiële onderwerpen.

Door: Elvan Ibiçoğlu